Kial mi ankoraŭ restas esperantisto

   

　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　     　　　　　　　　　                  KURISU Kei

 

 

　Saluton, estimataj kaj karaj estimataj kaj geaŭuxskultantoj（みな聴衆の皆さん、今日は）！

  Mi estas KURISU Kei ĵjxus prezentita. Mi estas jam 93-jara, ĉcxar mi naskiĝgxis en julio 1910, laŭux la japana erao(年号) en julio de la 43-a jaro de Meizi. Povas esti, ke al multaj el vi mi, oldegulo（超高齢者）, ŝsxajnas esti vivanta fosilio（生きた化石）. Sed feliĉcxe mi ne nur fartas sufiĉcxe bone, sed eceĉx povas vigle agadi, verki kaj traduki, kaj ankaŭux prelegi. Mi kredas, ke mi tion dankas ne al dio, kiel multaj diruas, sed ĉcxefe al Esperanto.  Pri la kialoj vi espereble komprenos dum mia prelego.

Hodiaŭux mi havas grandan plezuron paroli al vi pri la temo “KＫial mi ankoraŭux restas esperantisto” en la lingvo Esperanto, kiun mi ellernis en 1930 esrstante ankoraŭux apenauŭ x 20-jara junuleto, kaj kiu multe pliriĉcxigis mian vivon, se ne ne materie dosed mense. Mi kuragxas opinii ecx, ke mi nun kapablas prelegi al vi estante jam 93-jara, mi dankas al

En 1997 mi publikigis en “Fonto”, monata revuo dediĉita al la esperanta literaturo eldonata en Brazilo,

Nu, en 1997 mi publikigis en “Fonto”, monata revuo dediĉcxita al la esperanta literaturo, eldonata en Brazilo, kiu estas unu el kelkaj landoj, kie la Esperanto-movado estas la plej vigla en la tuta mondo (parenteze ankaŭux nia Japanio estas unu el ili, kvankam multaj el vi certe miros, ke tiel estas en Japanio), eseon titolitan eseon titolitan “Kial kaj kiel mi fariĝis esperantisto”Kial kaj kiel mi fariĝgxis esperantisto”. Kiel la titolo montras, en ĝi mi klarigis，kial kaj kiel mi fariĝis esperantisto, t.e. tiu, kiu scias kaj uzas Esperanton laŭ la difino en la Bulonja Deklaracio(ブローニュ宣言) pri EsperantismoEsperantismo（エスペラント運動）, akceptita en la unua Universala Kongreso de Esperanto okazinta en 1905 en Boulogne-sur-Mer, franca havenurbo frontanta la kanalon Maniko（ドーバ海峡）.

  Sed ĉar ŝajnas al mi, ke inter la hodiaŭaj geaŭskultantoj troviĝas kelkaj, kiuj ne scias, aŭux ne scias sufiĉcxe bone, kio estas Esperanto, mi mallonge klarigu por ili, kio ĝi estas. Nu, Esperanto estas  lingvo kreita de juda okulisto nomata Zamenhof en Varsovio, la ĉefurbo de Pollando, tiam ankoraŭ sub la regado de Cara Rusio, kaj publikigita en 1887, sub titolo “Internacia Lingvo”, ruse Meĵdunarodny Jazik, ĉar ĝia unua lernolibro estis eldonita ruse. Sed ĉar tiam troviĝis kelkaj aliaj lingvoj nomataj Internaciaj Lingvoj aŭ simile, por diferencigi ĝin disde iliaj ili, ĝgxiaj unuaj uzantoj komencis nomi ĝin Esperanto laŭ la pseŭdonimo de ĝgxia kreinto:Zamenhof: D-ro Zamenhof, per kiu li publikigis sian unuan lernolibron de tiu lingvo. De tiam kaj ĝis nun ĝi estas konata simple kiel Esperanto aŭ lingvo Esperanto.

   Zamenhof kreis Esperanton kredante, ke se ĉiuj nacioj de la mondo uzados unu komunan lingvon facile ellerneblan, ili povos bone kompreni unu la alian, tiel ke la homaro povos ĝui pacon por ĉiam. Tio estas tro simpla ideo, ĉar la historio pruvis, ke la komuneco de la lingvov osola  ne povas forigi internacian miskomprenon kaj militon. Sed paradokse ĉar Zamenhof firme kredis ĝgxuste tion, li povis postkun granda strebado finfine krei Esperanton, multe plifacile ellerneblan ol iu ajn lingvo de la mondo je granda beno por la tuta homaro..

　　La Bulonja Deklaracio jam menciita diras ankoraŭ aldone: uzi por kiu ajn celo. Tio estas natura, ĉar ankaŭ Esperanto estas lingvo same kiel ĉiuj aliaj lingvoj. Tamen Esperanto havas alian kaj unikan econ, kiun ĉiuj aliaj lingvoj ne havas, ĉar dum ĉi tiuj estis kreitaj de multegaj homoj dum longega tempo kvazaŭ spontane, ĝi estis kreita nur de unu homo, nome de Zamenhof, intence kaj kun antaŭe fiksita celo: krei lingvon komunan por la homaro, por ke ĉiuj nacioj bone komprenu unu la alian, tiel ke ekregu en la mondo paco por ĉiam. Ĉi tiu celo estas unika, kiu diferencigas Esperanton disde ĉiuj aliaj lingvoj.

   Zamenhof pensis, ke la lingvo, kiun li kreis, enhavas ian ideon, kaj nomis ĝin “interna ideo de Esperanto”（エスペラントの内的理念）, dum kelkaj kontraŭis kaj asertis kaj asertas eĉ nun,ke ankaŭ Esperanto estas nur lingvo kaj nenio alia, ekzemple Louis de Beaufront, kiu mem kreis novan lingvon tre similan nomatan Ido, kiu tamen nun preskaŭ ne ekzistas, dum Esperanto ne nur ekzistas sed ankaŭ praktike uzata de multaj homoj de la mondo. Kial? Mi persone opinias, ĉar i.a. Esperanto havas en si la internan ideon, dum Ido ne. Lanti, fraca esperantisto, kiu estis komunisto sed dank’al Esperanto cxesis esti komunisto, kaj kiu en 1921 iniciatis la fondon de mondorganizo de laboristaj esperantstoj SAT (Senacieca Asocio Tutmonda), siatempe eldiris, ke Esperanto entenas econ revoluciigan（人を革命化させる、変革する性質）.

   Mi eklernis kaj ellernis Esperanton ĝuste pro tio, ke ĝi enhavas econ revolucigan kiel siatempe deklaris Lanti, kvankam mi tute ne sciis pri tio tiutempe. Estis somere en 1930，kiam mi apenaŭ 20-jara troviĝis en tuberkuloza sanatorio （結核療養所）de Kobeo kiel senpaga paciento（施療患者） suferante ftizon sed kiel proleto ne havante la monon por kuraciĝi. Mi jam tre simpatiis la komunistan movadon i.a, sub influo de la proleta literaturo, kiu tiam, ke ankaŭux Esperanto estas nur lingvo kaj nenio alia, ekzemple franco Louis de Beaufront, kiu mem poste kreis imitaĵjxon de Esperanto nomatan Ido , kiu tamen nun preskaŭux ne ekzistas, dum Esperanto ne nur ekzistas sed eĉcx estas vaste uzata de multaj homoj de la mondo. Kial? Mi persone opinias, ke i.a. Esperanto havas en si la internan ideon, dum Ido ne. Kaj Lanti, ankaŭux franco, kiu estis siatempe komunisto sed poste ĉcxesis esti komunisto ĉcxefe dank’al Esperanto, kaj kiu en 1921 iniciatis fondon de mondorganizo de laboristaj esperantistoj SAT (Senacieca Asocio Tutmonda,　全世界脱民族協会) siatempe eldiris, ke Esperanto entenas econ revoluciigan （人を革命化する、変革する性質）.

    Mi mem eklernis kaj ellernis Esperanton ĝgxuste pro tio, ke ĝgxi enhavas econ revoluciigan, kvankam tiam mi tute ne sciis pri tio. Estis somero 1930, kiam mi apenaŭux 20-jara troviĝgxis en tuberkuloza sanatorio（結核療養所 ）de Kobeo　kiel senpaga paciento（施療患者）suferante ftizon  sed kiel proleto ne havante, per kio kuraĉcxiĝgxi.Mi jam simpatiis kiel multaj tiamaj konsciencaj junuloj la komunistan movadon, kiu laŭuxdire celas forigi la malriĉcxecon kaj realigi liberan kaj egalrajtan socion por ĉcxiuj popolanoj, ĉcxefe sub influo de la proleta literaturo, kiu tiam furoris ankau en Japanio.  

furoris ankaŭ en Japanio．Kun juneca ardo mi tre deziris partopreni ĝin, sed kion fari? Ĉar Do mi kun juneca ardo tre deziris partopreni ĝgxin, sed kion fari? ĈCxar mi suferis ftizon rigardatan tiam kiel nekuraceblan malsanon. La mi suferis ftizon rigardatan tiam kiel nekuraceblan malsanon. La komunista movado tiam estis kontraŭleĝa en Japanio, kio nature postulis de ĉiu el ĝiaj partoprenantoj ne nur firman volon sed ankaŭ sanan korpon por elteni torturadon, al kiu li devos vole nevole submetiĝi, kiam li estois arestita de Tokkô, la japana sekretpolico malbonfama pro granda krueleco. Kion do fari? Mi suferadis anime tage kaj nokte. Tial vi povus facile prezenti al vi, kiel mi ĝojegis kvazaŭ saltante, kiam mi trovis en la aŭgusta  n-ro de “Senki” (Batalflago), laŭleĝe eldonatan  monatrevuon komunist-tendencan, la aperon de kies nova numero mi avide atendadis, artikolon titolitan “Proletoj kaj Esperanto(プロレタリアとエスペラント)”!  Kia alloga titolo por mi, kiu ĉiam sentis sin proleto! Mi do ĝin tuj tralegis kvazaŭ unuspire.

  Ĝia aŭtoro Nisitô Naomiti（西東なおみち）, videble pseŭdonimo de iu eminenta komunista esperantisto, (efektive poste montriĝis, ke ĉi tiu estis neniuo alia ol NAKAGAKI Kozirô,中垣虎児郎, unu el la elstaraj gvidantoj de la japana proleta Esperanto-movado), informis en ĝi, ke ekestiĝis ankaŭ en Japanio proleta Esperanto-movado, kaj ĵus fondiĝis organizo por ĝi PEA (Proleta Esperanto-Asocio) kaj ke baldaŭ aperos eĉ 6-voluma “Proleta Kurso de Esperanto”（プロレタリア・エスペラント講座）. Kia ĝojo, ke baldaŭ aperos eĉ 6-voluma kurso de Esperanto speciale por proletoj kiel mi! Ĉar tio signifas, ke se mi ellernos Esperanton, mi povos partopreni la proletan Esperanto-movadon, kiu verŝajne estis alo（一翼） de la komunista movado, eĉ se mi ne estus sufiĉe forta korpe por partopreni la kontraŭleĝan komunistan movadon.

   Sed la “Proleta Kurso de Esperanto” bedaŭuxrinde ne aperis tiel frue kiel mi atendis. Mi do tuj aĉetis popularan eldonon（普及版） de la memlernilo titolita “Modela Memlernilo de Esperanto” (japane 模範エスペラン独習), kiu bonŝance ĝuste tiam aperis kun malkara prezo 1 eno, dum ĝgxia plifrua eldono kostis 2 enojn, do aĉetebla ankaŭ por mi. Kvankam mi mem nomis min proleto pro tio, ke mi laboris en malgranda ludil-fabriko en Tokio kiel simpla laboristo, ĝis mi eksuferis ftizon, mi finstudis 5-jaran mezlernejon（旧制中学）, kie mi ellernis la anglan lingvon tiomgrade, ke mi eĉ kapablis tralegi la anglalingvan tradukon de la mondfama romano de Dostojevskij “Krimo kaj puno” kaj krom tio kvankam nur unu trimestron frekventis la 3-jaran Fremdlingvan Kolegion de Osako（大阪外語）, kie mi ellernis la fundamenton de la franca lingvo, tiel ke ellerno de Esperanto estis por mi, sen troigo kvazaŭ ludo, laŭ japana popoldiro laboreto antaŭ matenmanĝo（朝飯前の仕事）kaj ellernis la fundamenton de Esperanto nur en unu semajno, ankaŭ sentroige. Restis por mi nur trastudo de unu libreto kun dulingvaj tekstoj（対訳本）j: la esperanta kaj ĝia japanlingva traduko, por ke mi povu jam tralegi libreton skribitan nur en Esperanto libreton, kvankam ankoraŭ helpate de vortaro esperanta-japana.

  Poste mi jam povis korespondi per Esperanto kun eksterlandano, juna rusa laboristo Lembergskij, kies adreson mi trovis en la fino de tiu artikolo “Proletoj kaj Esperanto”.

Baldaŭ mi ricevis de li entuziasman respondon plenan de revolucia romantismo. En ĝi li nomis sin disĉiplo de KATAYAMA Sen, kiu reprezentis en Kominterno la Japanan Komunistan Partion. Lia letero estis la unua, kiun mi ricevis de eksterlandano. Kompreneble ĝi ege min ĝojigis. De tiam internacia korespondado per Esperanto fariĝis mia pasio（熱愛の対象），kio restas ĝis nun.

   Mi do fariĝis esperantisto, ĉar mi jam estis komunisto. Kia paradokso do estas, ke mi ĉesis esti komunisto, ĝuste dank’al Esperanto simile al Lanti, jam menciita, kvankam nur post la milito. Nu, tio okazis jene

   Antaŭ la milito mi korespondadis ĉefe kun esperantistoj el Soveta Unio, mi do post la milito provis renovigi mian korespondadon kun ili, sed vane. Kial? Mi miregis. Nur post multaj jaroj evidentĝis, ke en la jaroj 1937 kaj 1938 Stalin arestigis ĉiujn funkciulojn kaj aktivulojn de la Esperanto-movado en sia lando, tiel ke ĝi likvidiĝis（壊滅した）malgraŭ ke ĝi estis la plej vigla en la mondo. Kial? Sendube ĉar Stalinli timis, ke la nedezirindaj informoj pri Soveta Unio, kies diktatoro li estis, elfluos（流出する） eksterlanden, kaj inverse nedezirindaj informoj enfluos（流入する） en Sovetan Union pere de internacia korespondado per Esperanto. Sed kial ĝuste per Esperanto? Ĉar ĝi ja estas lingvo facile ellernebla eĉ de laboristoj, kiuj finis nur elementan lernejon.

　Ne povante korespondadi kun sovetaj esperantistoj, mi devis vole nevole korespondadi kun esperantistoj el aliaj landoj. Inter miaj alilandaj korespondantoj troviĝis hungar-devena usona esperantisto nomata Bonesper, kiu estis lia pseŭdonimo konsistanta el du esperantaj vortoj: bona kaj espero．Verŝajne li alprenis tiun esperantan pseŭdonimon kun espero，ke li povos iam reveni en sian patrujon Hungario el Usono, kien li siatempe sekrete eniris kiel politika rifuĝinto（亡命者）, ĉar estas konate, ke en Hungario okazis en 1919 komunista revolucio, kiu tamen malsukcesis, malsimile al tiu en Rusio en 1917.

 　Plue mi legis lian nomon inter tiuj, kiuj per sia financa helpo ebligis eldonon de la libro “133 tagoj de Soveta Hungario”, aperinta ĉe EKRELO(Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo,革命的エスペラント図書出版協同組合),esperanta eldonejo en Moskvo, kaj se mi ne eraras troviĝis en “Internaciisto”, la organo de IPE　(Internacio de Proletkaj   se mi ne memorerararas, troviĝgxis en “Internaciisto”, la organo de IPE (Internacio de Proletaa Esperantistaro), internacia organizo de komunistaj esperantistoj, kies centro troviĝis en Berlino, foto de la laborista Esperanto-grupo en Novjorko, kies gvidanto li estis. Mi do nature kredis, ke ankaŭ li estis kaj ankoraŭ restas komunista esperantisto. Mi do en unu el miaj leteroj kuraĝis konsili al li, ke li prefere reveturu en Hungarion por rekte partopreni en la socialisma rekonstruado, kiu okazas tie sub gvidado de la Hungara Komunista Partio, kiel mi naive（おめでたくも）sincere kaj serioze kredis laŭ la japana komunista gazetaro.

   Nu, prezentu al vi, kiel min mirigis, ba eĉ konsternis, kiam mi ricevis lian respondon, ĉar en ĝi kun indigno li riproĉis min, ke mi kuraĝis konsili al li tian absurdaĵon! Kaj li redemandis al mi: ĈCxu vi ne scias, ke nun en Hungario regas ruĝa teroro fare de la Hungara Komunista Partio, kiu estas nur la agento de la Komunista Partio de Soveta Unio, tiel ke multaj senkulpaj civitanoj tremas kun granda timo, ĉu iun meznokton ne frapus lian pordon la komunista sekretpolico por ilin aresti. La ŝoko estis por mi tiel granda, ke mi eĉ ne kapablis al li respondi dum kelka tempo.

   Sed la tono de la letero, per kiu li respondis al mi, estis tiel serioza, ke mi ne povis finfine ne rekoni, ke pravas ne mi sed li! Krom tio li bonvolis sendi al mi leteron de juna slovaka esperantisto, kun kiu li korespondadis, sciante, ke mi interesiĝas speciale pri Ĉeĥoslovakio. Ankaŭ tiu letero estis por mi ŝoka, ĉar ĝia enhavo estis jena: Slovakio, kiu estis parto de Ĉeĥoslovakio, “sendependiĝis” la 14-an de marto 1938 kaj fariĝis Slovaka Ŝtato（スロヴァキア国）, sed efektive ĝi estis nur satelito de Nazia- Germanio simile al Manĉukuo (満州国), kiu estis nenio alia ol satelito de Japana Imperio．Tamen Slovakio la unua el Ĉeĥoslovakio estis liberigita ĉefe de la soveta armeo, kvankam tiun liberigan batalon partoprenis ankaŭ la ĉeĥoslovaka armeo organizita en Soveta Unio. La amiko de Bonesper loĝis en Košice，la ĉefa urbo de Orienta Slovakio.

　　Iun tagon nelonge post la liberiĝo li prezentis sin en la urba placo laŭ ordono de la soveta armeo simple kredante, ke li estis mobilizita por reordigi kaj purigi ĝin, sed kia estis lia surprizo, kiam li estis devige envagonigita kune kun aliaj samsortuloj kaj deportita al karbbaseno deen Soveta Unio, kiu montriĝis bone konata Doneca Baseno, mallonge Donbass kaj tie li estis devigita labori kiel sklavo. Li tamen post neloge nelonge decidis fuĝi kaj efektive sukcesis fuĝi el la karbminejo. Tage li sin kaŝis en arbaroj kaj nokte marŝis direkte al Slovakio orientiĝante per la steloj kaj heliantoj kaj post longa pena marŝado li sukcesis atingi Košicxe-on, sian hejmurbon. Feliĉe neniu ĝenis lin verŝajne pro tio，ke tiaĵoj estis tiam ĉiutagaj okazintaĵoj（日常茶飯事） en Slovakio，precipe en ĝia orienta parto,kiu rekte limis kun Soveta Unio.

   Ĉi tiu okazintaĵo helpis min, kiuke mi liberiĝu de la iluzio, kiun mi ankoraŭ portis pri Soveta Unio, kiun mi longe kredis naiïve kedis,  , ke Soveta Unioĝi estas la patrujo de la tutmonda socialista movado, ĉar se ĝi estas vere tia, kial ĝi devigas civitanon de la lando, kiun ĝi liberigis,  sklave laborigi en ĝia karbminejo? Kaj Kaj ĉcxi tiu okazintaĵjxo ĝi poste helpis min ankaŭ por kompreni, kion signifas la liberiĝo de Ĉeĥoslovakio entute de la soveta armeo, ĉar tiu liberiĝo estis efektive nenio alia ol sklavigo, koloniigo de Ĉeĥoslovakio, kiu daŭris eĉ ĝis 1989, kiam ĝi finfine liberiĝis dank’al la demokratia revolucio, kiu okazis tie, kvankam ĝi intencis sin liberigi de Soveta Unio Unio jam en 1968, tamen kiel bone sciate tiun provon armite malebligis la 5 landoj de Varsovia Pakto, kiujn ĉefis Soveta Unio.

   Sed tio estas posta okazintaĵo kaj nun mi revenu al mia peresperanta korespondado kun Bonesper. Li bone sciis, ke mi scipovas ankaŭ angle, li do sendadis al mi de tempo al tempo eltondaĵojn de artikoloj pri Soveta Unio kaj la landoj en ĝia influsfero inkluzive Ĉeĥhoslovakion publikigitaj en “Newyork New York Times”. Ankaŭ tio nature helpis min multe kompreni，kiel efektive statas en tiuj landoj.

   Tiamaniere mi jam bone komprenis, kiel efektive statas ankaŭ en Ĉeĥoslovakio, kiam en 1959 mi estis invitita de tiea Kultur-Ministerio, por ke mi instruu kiel lektoro la japanan lingvon .en Karel-Universitato en P.rago, prestiĝgxa samkiel Tokia Universitato en Japanio. Sed kial la ĉcxehĥxoslovaka Kultur-Ministerio elektis por tiu tasko ĝgxuste min? vizitu ĝin. Sed kial la ĉeĥoslovka Kultur-Ministrio invitis por plenumi tiun taskon ĝuste min por instrui la japanan lingvon en Karel-Universitato en Prago, prestiĝa same kiel Tokia Universitato? Jen, mallonge, kial.

   Ankaŭ tio rilatas Esperanton. Post la milito mi korespondis ankaŭ kun ĉina esperantisto nomata Zhan Hongfan（張閎凡）, kiu sin nomis simple Honfan , noveleton de TOKUNAGA Sunao （徳永直）, laborist-devena komunista verkisto , “ Kaj kune kun mia unua letero mi sendis al li noveleton Ĉevalo”“ĈCxevalo”,  de komunista verkisto laborist-devena TOKUNAGA Sunao（徳永直）,kiun mi prove esperantigis. Montriĝis, ke li korenpondadas kun slovaka ĵurnalisto Imrich Zalupský（イムリフ・ザールプスキー）, kiu estante redaktoro de slovaka taggazeto “Práca (Laboro) akctive utiligis Esperanton por ĝi. Do Honfas sendis al Záaxlupskýyx mian esperantan tradukon de “ĈCxevalo”,  kiun li tajpkopiis. Nature ĝgxi Pro tio mia esperanta traduko de “Ĉevalo” estis por li plene bonvena, ĉar ĝi viveas priskribas ĉiutagan vivon de japanaj laboristoj, preskaŭ tute ne konatan en Slovakio.

   Li do tuj slovakigis ĝin por publikigo en “Práca” kaj samtempe skribis al mi leteron laŭ la adreso, kiun li ricevis de Honfan, por peti min, ke mi sendu al li similajn noveletojn, kiujn mi esperntigos, por publikigo en “Práca” en slovaka traduko. Tio estis ĝuste kion mi tiam deziris, laŭ konata japana esprimo　渡りに船 : esperantigi japanajn literaturajn verkojn, por ke en la eksterlando oni sciu, kiel efektive vivas kaj batalas japanaj laborantaj popolanoj.

   Cetere, tio estis la daŭrigo de mia antaŭmilita laboro: esperantigo de “Krabŝipo”（蟹工船），la ĉefverko de KOBAYASI TAKIZI（小林多喜二）, komunista verkisto torture murdita de Tokkô. Tiun laboron mi plenumis laŭ mendo de EKRELO (Eldon-Koopreativo por Revolucia Esperanto-Literaturo,革命的エスペラント図書出版所), la jam mencita esperanta eldonejo en Moskvo.

   Sed bedaŭrinde ĝi ne estis eldonita, ĉar ankaŭ EKRELO malaperis, kiam Stalin detruis deradike（根こそぎ） la esperantan movadon en Soveta Unio eninter 1937 kaj 1938. Krom tio mi mem estis arestita de Tokkô la 19-an de majo 1937 kaj enprizonigita ĝis la 9-a de februaro 1939. Plue la milito ĉion malebligis.

   Mi do laŭ deziro de Zálupský esp-igis pluajn japanajn noveletojn, kiuj taŭgus por publikigo en “Práca”. Ili estis: “Letero el cement-barelo”（セメント樽の中からの手紙） de HAYAMA Yosiki （葉山嘉樹）, socialdemokrata verkisto, “Viro, kiu ne aplaŭdas”（拍手しない男）de HUZIMORI Seikiti（藤森成吉）, komunista verkisto,  kaj “Antaŭprintempa vento”（春さきの風） kaj “Krizantem-floroj” （菊の花）de NAKANO Sigeharu（中野重治）, komunista verkisto. “Ĉevalo” kaj la unuaj trikvar el la menciitaj noveloj estis en siaj esp-aj formoj publikigitaj en “Literatura Mondo” prestiĝa revuo dedicita al la esperant-literaturo en Budapesto. Tio signifas, ke mi debutis kiel esperanta tradukisto jam komence de la 50-aj jaroj.

   Zálupský slovakigis el mia esperanta traduko ankaŭ “Krabŝipon”, kiukiu eldoniĝgxis en 1951 en Bratislavo, tiam la ĉcxefa urbo（中心都市）kaj nun ĉcxefurbo（首都）de Slovakio, kiu sendependiĝgxis en 1993. Tiel mia malfeliĉcxa esperanta traduko de “Krabŝsxipo”, kiu estas ĉcxefverko ne nur de Kobayasi Takizi mem sed ankaŭu de la japana proleta literaturo antaŭuxmilita, ba eĉcx de la antaŭuxmilita japana literaturo entute, tiel servis almenaŭ uxal ĝgxia slovakigo aperies en Bratislavo en 1951. Tiel mia bedaŭrinde neeldonita esperanta traduko de tiu ĉefverko ne nur de Kobayasi Takizi sed eĉ de la tuta antaŭmilita proleta literaturo, ba eĉ de la tuta japana literaturo antaŭmilita , servis almenaŭ al ĝia slovakigo.

Kvankam la slovaka traduko de “Krabŝipo” estis farita ne rekte el la japana originalo sed el la esperanta traduko, tamen objektive prijuĝate ĝgi estas la plej bona el ĉiuj ĝiaj tradukoj alilingvaj, ĉar mia esperanta traduko estis farita laŭ plena eldono, sen iaj ajn forstrekoj（削除） kaŭze de la cenzuro, kiu estis ege severa ĝis barbareco antaŭ- kaj dummilita Japanio, dum ĉiuj aliaj inkluzive la ĉehan, eĉ se ili estis faritaj rekte el la japana originalo, estis laŭ la forte cenzurita japana eldono.

   Por rekompenci min Zálupský esperantigis el la ĉeĥa tri novelojn el “Muta barikado”, novelaro de ĉeĥa komunista verkisto Jan Drda（ヤン・ドルダ） pri diuversfoirma rezistado fare de ordinaraj ĉeĥaj civitanoj kontraŭ Nazi-Germanio, kiu okupaciis Ĉeĥion ekde la 15-a de marto 1938. El tiuj tri mi japanigis du, nome “Plialta principo”-n（高遠なる徳義） kaj “Gardiston de dinamitoj” （ダイナマイトの番人）kaj publikigis en monatrevuo “Sin Nihon Bungaku (Nova Japana Literaturo)” kaj unu, nome “Mutan barikado”-n（声なきバリケード） en monatrevuo “Ningen (Homo)”. Sed ankoraŭ restis ok noveloj netradukitaj, ĉar Zálupský estante rezerva oficiro estis mobilizita en la ĉeĥoslovakan armeon pro akriĝo de la malvarma milito.

　 Kion fari? Post pripenso mi letere petis rekte la ĉeĥoslovakan Kultur-Ministerion, ke ĝi bonvolu aranĝi, ke iu kompetenta esperantisto el Ĉeĥio esperantigu tiujn ok novelojn, por ke mi povu japanigi la tutan novelaron “Muta barikado” kaj eldonigi ĝin libroforme, tiel ke la japanoj, kiuj troviĝas sub la usona okupacio, povu lerni el la spertoj de la ĉeĥoj sub nazi-germana okupacio dum la milito.

   Feliĉe la Kultur-Ministerio komplezis min kaj komisiis tiun taskon al Milos Lukáš, majstra Esperanto-tradukisto, tiel ke ĝi povis aperi libroforme en 19592 en mia japana traduko ĉe Seidô Sya (青銅社), eldonejo tiam bone konata precipe pro la libro “Yamabiko Gakkô (Lernejo, kie eĥhxasaŭdiĝas monta eĥo,山びこ学校), kolekto de vivpriskribaĵoj (生活綴り方) de lernantoj de montvilaĝa mezlernejo en Orient-Norda Japanio, furorinta i.a. pro tio, ke ĝi estis filmigita.

   En la sama jaro, nome en 1952, aperies ankaŭ en mia japana traduko unu-voluma elektita verkaro de Julius Fučík, ĉeĥa komunista ĵurnalisto kaj verkisto ekzekutita de la nazioj en Berlino en 1943. Ĉar tiam mi ankoraŭ ne scipovis ĉeĥe ankaŭ la verkojn el ĝi mi japanigis el la angla kaj la rusa, kiun mi memlernis antaŭ la milito. Sed pro tio，ke en mia traduko jam aperis eĉ du libroj el la ĉeĥa literaturo en mia traduko oni rigardis min kiel specialiston pri la ĉeĥa literaturo （チェコ文学者）．Nature tion mi hontis kaj komencis lerni la ĉeĥan lingvon laŭ angalingva memlernilo de la ĉceĥha, kiun donace sendis al mi la ĉeĥoslovaka Kultur-Ministerio. Tiamaniere mi povis ellerni la funfamenton de la ĉeĥa.

Ĝuste tiam, en 1956, la redakcio de la Geknaba Libraro（少年文庫） de la eldonejo Iwanami（岩波書店）petis min, ke mi japanigu por ĝi la romanon “Avinjo” de Božena Němcová, bone konata ĉeĥa verkistino el la 19-a jarcento, ĉar ankaŭ ĝi rigardis min tradukisto specialiĝanta pri la ĉeĥa literaturo. Cetere “Avinjo” ne estais romano verkita speciale por infanoj, sed ĉar ĝia versio，kiun Iwanami disponis, estis eldonita de la eldonejo de porinfanaoj libroj en Prago, ĝi miskomprenis ĝin kiel porinfanan libron. Tamen tio Tio ne gravis, ĉar ĝi estis facile legebla de ĉeĥaj geknaboj el la supraj jarklasoj de elementa lernejo dank’al tio, ke la ĉeĥa alfabeto estas latinlitera（ローマ字）.

   Por mi, kiu ankoraŭ estis komencanto de la ĉeha lingvo, la romano “Avinjo” estis malfacile tradukebla, sed kia bonŝanco! Antaŭ nelonge mi donace ricevis de mia ĉeĥha korespndanto nomata Ota Ginz（ギンツ） ĝian esperantan tradukon, tiel ke mi povis ĝin traduki helpe de tiu esperanta traduko. Mi tamen ne elektis facilan kaj ruzan manieron de tradukado: traduki laŭ la esperanta traduko kaj pretendi, ke mi ĝin tradukis rekte el la ĉeĥa originalo. Unue tion ne permesis mia konscieco kaj due mi firme decidis , ke mi funde ellerniu la ĉeĥan lingvon per japanigo de “Avinjo” rekte el la ĉeĥa originalo helpate de ĝia esperanta traduko. Mi do tion faris kunpreminte dentojn（歯を食い縛って）.

   Dank’al tio mi sukcesis ne nur japanigi “Avinjon” sed ankaŭ funde ellerni la ĉeĥhan lingvon. Tiel mi povis fariĝi finfine aŭtentikavera tradukisto specialiĝanta pri la ĉeĥa literaturo. Oni diras, ke malfeliĉo ne venas sola, sed miakaze ankaŭ feliĉo ne venis sola, ĉar ĉirkaŭ majo 1959 mi ricevis de la ĉeĥoslovaka Kultur-Ministerio inviton, ke mi instruu kiel lektoro la japanan lingvon en Karel-Universitato de Prago, prestiĝgxa samkiel Tokia Universitato en Japanio.. Sendube tion kaŭzis ĉefe, ke ĉe Iwanami, prestiĝa eldonejo, aperies “Avinjo”,klasika verko amata de ĉiuj ĉehoj, kiun mi japanigis rekte el la ĉeĥa originalo.

   Nature mi nur kun granda plezuro akceptis tiun inviton, ĉar kvankam mi jam sciis, ke Ĉeĥoslovakio ne estas socialisma lando, kiel ĝi mem pretendas, sed mi prijuĝis, ke indas ne nur bone koni ĝin rekte surloke（現地で）, sed ankaŭ koni surloke ankaŭ surloke,  kiel oni parolas la ĉeĥan lingvon, kion ili manĝas, kiel ili loĝas, entute kiel ili vivas kaj pensas, ĉar ĉio ĉi estis nepre necesa, por  ke mi fariĝu kompetentulo ne nur pri la cĉxeĥhxa   literaturo sed ankaŭux pri Ĉeĥoslovakio entute.

　 Kaj efektive okazis, ĝuste kiel mi atendis. Kiam mi revenis en Japanion somere 1961 post preskaŭ du jara restado en Prago, mi jam estis sufiĉe kompetenta ne nur pri la  ĉeĥa litraturo sed ankaŭ pri Ĉeĥoslovakio entuteĝenerale, eĉ pri la problemo de socialismo.

Mia unua laboro post reveno el Ĉeĥoslovakio estis japanigo por Tikuma Syobô （筑摩書房）ampleksan romanon mondfaman “Aventuroj de bona soldato ŠSvejk” , kies japana titolo estas “兵士シュヴェイクの冒険” de Jaroslav Hasěk kompreneble rekte el ĝia ĉeĥa originalo. Ĝi aperis tie en du volumoj, sed poste, kiam ĝi eniris la prestiĝan Iwanami-Libretaron（岩波文庫）, ĝi fariĝis kvar-voluma, ĉar tiuokaze mi aldonis ne nur aliajn rakontojn kaj eseojn de Hasěk mem, kiuj koncernas “Švejkon”, sed ankaŭ artikolon de Josef（ヨゼフ） Lada “Kiel mi ilustris Švejkon”.

　 Josef Lada estas ĉeĥa pentristo, kiu estas tutmonde bone konata precipe per siaj ilustraĵoj de “Švejk”, kiu eĉ ne estas pensebla sen liaj unikaj kaj spritaj （独特で奇抜な）

Ilustraĵoj. La ĉeĥa eldono de “Švejk” enhavas nur liajn 156 ilustraĵojn．Sed mi kompletigis ilin per 20 ilustraĵjoj el la libro “Ilustraĵoj de Lada”, tiel ke ili fariĝis entute 176.

    Tiel mi fariĝis porofesia tradukisto precipe el la ĉeĥa literaturo, la unua en Japanio（日本では草分けの）. Mi kredas, ke tion al mi ebligis Esperanto, ĉar se mi ne fariĝus esperantisto, mi neniam povus korespondi kun Honfan el Ĉinio kaj pere de li ankaŭ kun Zálupský el Ĉeĥoslovakio, sekve mi neniam fariĝus tradukisto specialiĝanta pri la ĉeĥa literaturo. Oni diras, ke en la historio ne troviĝas “se”. Sed laŭ miaj spertoj mi kuraĝas aserti, ke male “se” troviĝas en la historio. Ĉar se mi ne estus esperantisto kaj ne korespondus kun Honfan el Ĉinio kaj pere de li ankaŭ kun Zálupský el Ĉeĥoslovakio, mi neniam fariĝus profesia tradukisto specialiĝanta pri la ĉeĥa literaturo. Kiel mi povus fariĝi tia persono, mi, kiu antaŭmilite finis nur mezlernejon kaj lernis nur la unuan trimestron en Fremdlingva Kolegio? Mi do plene ĝuas avantaĝon, kiu prezentas Esperanto al tia mezklera japano. Tiurilate mi povas rakonti al vi ankoraŭ unu alian epizodon.

　　Mi jam menciis, ke en 1952 aperis en mia japana traduko unuvoluma elektita verkaro de Julius Fučik. Ĝi nature enhavis ankaŭ lian ĉefverkon “Riporto skribita en la pendumila maŝo” （絞首台からのレポート）. Tiam mi ankoraŭ ne scipovis ĉcxeĥhxe, sekve mi ĝin japanigis laŭ la angla traduko aperinta en Novjorko．Sed intertempe mia memlernado de la ĉeĥa progresis tiom, ke mi jam kapablis tralegi ĝian ĉeĥan originalon. Mi do komparis la anglan tradukon kun la ĉeĥa originalo kaj trovis, ke strange, en la ĉeĥa originalo mankas linioj, kiuj priskribas, kiel agento（手先） de Gestapo, la nazi-germana sekretpolico, verŝajne ĉeĥa policano, kiu gardas lin, ĵetas antaŭ lin duonfumitan cigaredon, kaj kiel li hezitas, ĉu ĝin preni aŭ nepreni（拾うべきか、拾わざるべきか）. Tiuj linioj estas miaopinie eĉ unu el la plej belaj kaj kortuŝaj lokoj el la tuta verko. Sed kial ili mankas en la ĉeĥa originalo, dum ili troviĝas en la angla traduko? Jen granda kaj grava enigmo!

    Ĝi tamen simple solviĝis. Unu tagon dum mia restado en Prago, en 1960 mi hazarde trovis en unu el la librobrokantejoj （古本屋）ekzempleron de la unua ĉeĥa eldono de “Riporto” el 1945. En ĝi ja troviĝis tiuj linioj!  Sed kial ili ne troviĝis en la ĉeĥa eldono “Riporto”, kiu estis la 7-a el 1948, kiun Zálupský siatempe donace sendis al mi? Jen nova enigmo!

    Ĉi-foje ĝin solvis la esperanta traduko de “Riporto”. Jen kiel. En 1951 devis aperi inter multaj aliaj ankaŭ la esperanta traduko de “Riporto” fare de vetera ĉeĥa veterana esperantisto Rudolf Hromada（フロマダ）, sed ne povis en la lasta momento malgraŭ ke ĝi estis jam prespreta（印刷されるばかりになっていた）, ĉar tion malebligis tiama komunista registaro. Kial? Ĉu ne estas strange，ke eldonon de la esperanta traduko de verko de komunista ĵurnalisto kaj verkisto, kiu estis eĉ ano de kontraŭleĝa Centra Komitato de Ĉeĥoslovaka Komunista Partio sub la nazi-germana okupacio, malebligis ĝuste la ĉeĥoslovaka komunista registaro? 

Sed tio ja okazis efektive. Jen absurdaĵjo eĉ komparebla kun mondfama novelo de Franz Kafka “Metamorfozo”（変身）, en kiu ĝia hero K. iun tagon estis forkaptita de nekonataj viroj kaj mortigita kiel hundo pro kaŭzo nekonata. Ŝajnas al mi ne hazarde, ke Kafka naskiĝis en Prago samkiel Fučik . Sed ĉi-kaze la kaŭzo estis simpla kaj klara: ĉar la lingvo uzita por traduki “Riporton” estis Esperanto!

MＭi jam rakontis al vi, kial kaj kiel Stalin likvidis antaŭmilite la esperantan movadon de Soveta Unio. La ĉeĥoslovaka komunista regisataro simple agis laŭ tiu modelo. Jen alia pruvo，ke Ĉeĥoslovakio estis nur satelito de Soveta Unio, de kiam en 1948 ĝia komunista partio per puĉo（クーデター）ekprenis la politikan potencon.

Sed feliĉe（不幸中の幸い）, Ota Ginz, alia ĉeĥa veterana esperantisto, kiu siatempe donace sendis al mi la esperantan tradukon de “Avinjo” , ankaŭ ĉi-foje prunte sendis al mi tiun esperantan tradukon de “Riporto” el Israelo, kien li intertempe transloĝiĝis estante judo. Nome dum li ankoraŭ restis en Prago li prizorgis eldonon de la esperanta traduko de “Riporto” kaj kiam ĝia eldono malebliĝis en la lasta momnento, li bindigis ĝian presprovaĵjojn （校正刷）kiel libron kaj kunportis ĝin, kiam li transloĝiĝis en Israelon

Nome lLi bone sciis, ke mi ne estis kontenta, ke mi japanigis “Raporton” laŭ la angla traduko sed ke mi intertempe ellernis la ĉeĥan kaj intencas retraduki ĝin rekte el la ĉeĥa originalo, kaj pro tio li bonvolis prunte sendi al mi ĝian esperantan tradukon por helpi min ĉe tio. Tio ne multe helpis min por elĉeĥigi “Riporton”, ĉar mi jam scipovis ĉeĥe suffiĉe bone, sed ĝi helpis min alirilate（ほかの点で）, nome por solvi la enigmon:,  de kiu ĉeĥa eldono oni komencis ĝin kripligi(歪曲する)per forstrekoj（削除）kaj simile.

   Mi jam sciis laŭ la 25-a ĉeĥa eldono, kiu aperis en 1960, ĝuste dum mia restado en Prago, kun listo de ĉiuj eldonoj ĉeĥaj kaj eksterlandaj, ke inter la 1-aunua ĉeĥa eldono el 1945 kaj la7-a el 1948 ankoraŭ troviĝas la 2-a el 1946，la 3-a, la4-a kaj la 5-a el 1947 kaj la 6-a el 1948. Kaj laŭ “Rememoroj pri Julius Fučik” de Gusta Fučikova, lia vidvino, aperinta en 1961, mi sciis, ke la 91-a folio el la manuskripto de “Riporto” portempe perdiĝis, tiel ke la unuaj du ĉeĥaj eldonoj aperis sen ĝi, sed ĉar feliĉe printempe 1946 ĝi estis retrovita, ke ĝi estis aldonita ekde la 3-a eldono kun tiurilata piednoto de Gusta.

En la esperanta traduko mankis ne nur tiu folio sed ankaŭ la epizodo pri la cigaredo, kio signifas ne nur, ke ĝi estis farita laŭ la 2-a ĉeĥa eldono sed ankaŭ ke oni komencis kripligi “Riporton” per forstreko jam ekde la 2-a eldono.  Tiutempe mi ankoraŭ ne posedis la 2-an eldonon, sed poste kiam mi sukcesis akiri ankaŭ ĝian ekzempleron, tio definitive pruviĝis.

 Tamen tiam mi ankoraŭux ne sciis, ke la kripligo de “Riporto” komenciemciĝgxis ne ekde la 2-a eldono el 1946 sed jam ekde ĝgxia 1-a eldono el l946. Tion mi povis konstati nur post la demokratia revolucio okazinta en ĈCxeĥhxoslovakio, kiam en 1994 kjaj 1995 sinsekve asperis plenaj ĉceĥhxaj eldonoj liberaj de ĉcxiuj kripligoj fare de la cenzuro. Sed tio apartenas al posta historio（後の話）.

 

  Vi jam scias, ke helpe de Esperanto, eĉ dank’al ĝi, mi povis fariĝi profesia tradukisto el la ĉeĥa literaturo. Kaj dank’al tio，ke mi fariĝis profesia tradukisto el la ĉeĥa literaturo, mi povis definitive liberiĝi de la iluzio pri socialismo laŭdire realiĝinta en Soveta Unio kaj en ĝiaj satelitaj landoj inkluzive Ĉeĥoslovakion. La kazo de la esperanta traduko de “Riporto” estas nur unu el ties multaj ekzemploj, ĉar iu ajn lando, kiu cenzure kripligas literaturan verkon, ne povas esti socalisma, ĉar tio kontraŭas demokration kaj socalismo sen demokratio neniel povas esti socialismo, cu ne?

  Mi menciucitu alian ekzemplon. Eble kelkaj el vi scias, ke romano “Milito kontraŭ Salamandroj（山椒魚戦争）estas unu el la ĉefverkoj de Karel Čapek, alia mondfama ĉeĥa verkisto, kiu cetere estas bone konata ankaŭ kiel kreinto de la vorto roboto. Mi japanigis ankaŭ ĝin rekte el la ĉeĥa originalo. Mi ĝin japanigis el unu el la 5-voluma elektia verkaro de Karel Čapek aperinta en 1958, sed mi konstatis, ke ne nur en ĝiaj plifruaj ĉeĥaj eldonoj sed ankaŭ en ĉiuj eldonoj de ĝia rusa traduko aperintaj kompreneble en Soveta Unio mankas la loko, kie troviĝas la “Proklamo de Kominterno al ĉiuj subpremitaj salamandroj de la mondo” subskribita de Molokov kaj tiula loko, kie ankaŭ Rusio subakviĝas pro la inunda taktiko（洪水戦術）de la Salamandroj, kiuj ekmilitis kontraŭ la Hhomaro. Kial?

  Mi jene rezonis: La unua, , la parodio de proklamoj, kiujn siatempe publikigis Kominterno al “ĉcxiuj subpremitoj de la mondo” estis prenita kielkiuj publikigis siatempe Kominterno al “ĉiuj subpremituloj de la mondo” estis prenita kiel moko al Kominterno des pli, ke ĝin subskribas Molokov, imitaĵo de Molotov, la dekstra mano de Stalin (parenteze Molokov estas kreita el la ĉeĥa vorto mlok, kiu signifas salamadron). Tia nigra humoraĵo（ブラック・ユーモア）ne estis komprenebla（通じなかった）por la tiamaj sovetaj cenzuristoj.

　 Kaj ankaŭ la dua estis rigardita kiel sakrilegio（冒涜）kontraŭ Soveta Unio, kiu estas sankta por ĝiaj gvidantoj kiel la patrujo de monda soacialismo. Estas do neniel permeseble, ke iu ĉeĥa verkistaĉo（ヘボ作家） kuraĝu subakvigi tiun sanktan Sovetan Union, eĉ se en sciena fikcio! Kiel ili estis etanimaj kaj maltoleremaj!(（狭量気でが小さくて非寛容な）!

　　Mi jam rakontis al vi ankaŭ, ke en la komenco de la 50-aj jaroj mi debutis kiel esperanta tradukisto per publikigo de kelkaj japanaj noveletoj en mia esperanta traduko en “Literatura Mondo”, ĉar ĉi tiu estis prestiĝa esperanto-literatura revuo kaj kiam iu verko, ĉu origina ĉu traduka, estis en ĝi publikigita, ĝia aŭtoro estis rekonita kiel verkisto aŭ tradukisto (japane作家あるいは翻訳家の登竜門). Sed bedaŭrinde mi ne povis daŭrigi tion pro kelkaj kaŭzoj, i.a. pro neceso akiri ĉiutagan panon per diligenta japanigo de literaturaj verkoj ĉeĥaj. Kaj en tio mi sukcesis kaj mi fariĝis sufiĉe bone konata kiel profesia tradukisto el la ĉeĥa literaturo.

    Sed tradukado ne kontentigis min des pli，ke fariĝi verkisto, precipe verkisto dulingva, esperanta kaj japanlingva, estis mia revo ekde kiam mi ankoraŭ estis tre juna, nome ĉirkau la tempo，kiam mi esperantigadis “Krabŝipon”. Mi publikigis en la februara n-ro 1935 de “Marŝu”, popolfronta esperanta revuo en Kobeo, japanligvan artikolon titolitan “Ĉirkaŭ la esperanta literaturo”（エスペラント文学をめぐって）, en kiu mi pledis la neceson verki dulingve, japane por la japana publiko kaj esperante por la neeksterjapana publiko, se estus nur eble. Kaj miakaze mi sentis, ke mi jam kapablas verki esperante preskaŭ samkiel japane.

   Dum sufiĉe longa temo neniu el la japana Esperantujo reagis（反応を示さなかった） al mia problemmeto   (問題提起), ĝis en la oktobra n-ro tiujare de “Esperanta Literturo”, revuo en Tokio, aperis japanlingva artikolo de Hasegawa Teru，kies esperanta pseŭdonimo estas Verda Majo, titolita “Vagaj pensoj ĉirkaŭ la esperanta literaturo（エスペラント文学をめぐる乱想）kun esperanta subtitolo “Ĉu nacilingve aŭ esperante?” (国語で書くべきか、それともエスペラントで？)

    Ŝia opinio estis proksimume jena:: Nature multaj japanoj povas bone sin esprmi japane, sed bedauŭrinde nur malmultaj japanoj povas bone sin esprimi ankaŭ esperante. Kion fari？　Mi forte rekomendas, ke la japanoj, kiuj jam povas bone sin esprimi ankaŭ esperante, prefere verku esperante por la vasta nejapana publiko. Kaj ŝi mem bonege plenumis, kion ŝi asertis, kiel pruvas ŝsxia unu-voluma verkaro eldonita en Pekino en 1982 post ŝia tragika morto (pro malsukceso de abortiga operacio)  en 1947 en Cxinio ankoraŭ nur 35-jara.

　　Kaj mi? Mi ne povis simple akcepti ŝian rekomendon, ĉar en mia vidkampo ĉiam troviĝis la japana publiko samkiel la monda publiko．Mi do elektis la vojon de dulingva verkisto. Tion mi praktikis fariĝinte unue japanlingva tradukisto el la ĉeĥa literaturo. Kompreneble mi verkis ankaŭ japane sed ĉefe artikoletojn pri la literaturaj kaj politikaj okazintaĵjxoj en Ĉeĥoslovakio laŭmende de grandaj taggazetoj, anonime aŭ kun mia subskribo laŭ iliaj deziroj. 

　　Sed mia verkemo nekontentigita intertempe tiom akumuliĝis en mi kvazaŭ magmo en vulkano ĉiam preta erupcii, ĝis fine mi verkis unu sufiĉe ampleksan eseon pri tio, kion mi bone sciis kaj pri kio mi deziris informi la mondan publikon, sub titolo “Kiel Esperanto helpis al mi solvi enigmon de ‘Riporto’”. Kaj en 1995  mi partoprenis per ĝgxi la Belartan Konkurson（文芸コンクール）de UEA(Universala Esperanto-Asocio), kiu estas la centro de la tutmonda Esperanto-movado, en la branĉcxo Eseo. Feliĉe mi povis per ĝi ricevi la unuan premion en tiu branĉo, Premion Minnaja（ミナヤ賞）．Kaj tiel mi povis finfine debuti ankaŭ kiel Esperanto-verkisto estante jam 85-jara. Sufiĉe malfrue, eĉ tro malfrue, ĉu ne?  Sed ŝajnas al mi, ke mi apartenas al verkistoj, kiuj maturiĝas malrapide kaj malfrue kiel malfrumatura rizo（晩生　おくて）.

De tiam mi publikigadas miajn eseojn, plejparte sufiĉe ampleksajn, en prestiĝgxaj internaciaj Esperanto-revuoj kiel “Sennacieca Revuo” kaj “La Gazeto” en Francio “Fonto” en Brazilo. Kvankam esperantaj gazetoj kaj revuoj ĝenerale ne pagas honorarion simple pro tio, ke la nombro de la esperantistoj, sekve ankaŭ de esperantistaj legantoj, ankoraŭ estas malgranda. Sed tio ne gravas por mi, ĉar la konscio, ke miaj eseoj estas legataj tutmonde, alportas al mi nemezureble grandan plezuron, eĉ ĝguon.

Miaj esperantaj eseoj tamen ĝis nun ne aperis libroforme. Tion tre bedaŭris mia ĉina amiko s-ro Shi Chengtai（石成泰）, internacie bone konata Esperanto-verkisto, kaj proponis al mi, ke mi eldonu i mian esperantan esearon proprakoste（自費出版） en Ĉinio, ĉar tie tio eblas nur por 100,000 (centdekmil) enoj kun eldonkvanto de 600 ekzempleroj. Mi danke akceptis tiun proponon , ĉar ŝajnis al mi,ke kvankam mi estas malriĉa kiel preĝeja muso, kiel oni diras en Eŭuxropo, kaj japane sukanpin（素寒貧）, ke tiun monsumon mi povos iel disponi eltrovi（捻出できる）. Krom tio neesperantista japana ĵurnalisto nomata s-ro H N bonvolis kontribui al tio eĉ 20,000 (du dek mil) enojn eksciinte, ke mi eldonos mian esperantan esearon en Ĉinio proprakoste, mlalgraŭ ke ni ĝis nun tute ne konas unu la alian persone （一面識もない）. Kortuŝa afero, ĉu ne? 

Tiel mi jam povis sendi al s-ro　ShiShi Chengtai 100,000 enojn, kiujn li transdonos al la Esperanto-Asocio de Interna Mongolio（内蒙古世界語協会）, kiu eldonos ĝin, kaj li jam verkis sian postprolon al ĝi titolitan “Li flugigas kajton”（彼は凧を上げている）. Tiun titolon li prenis el mia eseo “La kajto de Esperanto”, kiun mi siatempe publikigis en “Laŭte!”(声高く), dumonata（隔月刊の）internacia Esperanto-revuo en Francio. Kaj mi miaparte prenis tiun esprimon el la antaŭuｘparolo, kiun verkis ITÔ Saburô（伊東三郎）,esperanta poeto konata per sia pseŭdonimo I.U.,kiu cetere iniciatis eldonon de “Proleta Kurso de Esperanto” jam menciita, por sia japanlingva verko “（日本エスペラント学事始）, kiun titolon mi esperantigis laŭsence ne laŭvore “La unuaj paŝoj de Esperanto en Japanio”. Vi ĉiuj certe scias pri la verko “蘭学事始“ （esperantigite ankaŭux laŭuxsence: La unuaj paŝsxoj de la nederlanda lingvo en Japanio）de SUGITA Genpaku（杉田玄白）. ITÔ Saburô titolis sian verkon laŭ titolo de tiu libro. Tiu antaŭparolo estas nur konciza, mi do citu ĝin tutan, unue en ĝia japana originalo, kaj poste en mia esperanta traduko:

｢この本を溌剌たる若きエスペランチストに捧げる。　

　エスペラント運動は要するに凧上げだ。部屋に閉じ篭っていては駄目だ。娑婆に出て、吹きつける強い風を真向に受けてつっぱしらなくてはならぬ。風が強ければ強いだけいい。吹きつける風の方向を見違えぬこと、これから身を引かず、これに正確に対置すること、これが必要だ。一筋の理論による指導の糸を確固として手に握り、風に応じて糸をぐんぐんのばしてゆくのだ。そうするとエスペラントの凧はひとりでに上がる。天まで上がる。

　この糸がこの本にかくしてある。そしてこの凧上げはエスペラント以外の世の中の諸問題にもあてはまる。」

  (Ĉi tiun libron mi dediĉas al aktive agantaj junaj esperantistoj.

  La Esperanto-movado estas, mallonge, similas al fligigadon de kajto. Por tio vi ne devas sidadi en ĉcxambro sed nepre eliri eksteren kaj movado mallonge similas al flugigon de kajto. Por tio vi devas ne sidadi en ĉambro sed nepre eliri eksteren kaj kuregi rekte kontraŭ ventegon. Ju pli forta la vento, des pli bone. Ĉe tio necesas ne erari la direkton de la vento. Tenu firme en viaj manoj la gvid-fadenon kaj etendadu ĝin kotraŭ la vento. Tiam la kajto de Esperanto spontane leviĝos, leviĝos ĝis la ĉielo.

 Ĉi tiu fadeno kasiĝas en ĉi tiu libro. La kajto-flugigo aplikiĝas ankaŭ al diversaj problemoj de la socio ne nur krom la esperantaj.)

    Sed mi ne rapidas eldoni mian propran esearon, ĉar pli grave ekŝajnis al mi eldoni plifrue, ĝustatempe antaŭ la Universala Kongreso de Esperanto okazonta ĉi-somere en Pekino, la verkegon “7000 tagoj en Siberio” de Karlo Ŝtajner, aŭstro-devena kroata verkisto, kiun ĉinigis s-ro Shi Chengtai laŭ ĝia esperanta traduko. Estas nepre necese aperigi ĝin ĉe komerca eldonejo, por ke ĝi vendiĝu en librobutikoj tra tuta Ĉinio, tiel ke multaj ĉinoj povu konatiĝi kun ĉi tiu monumenta verko，en kiu la aŭtoro vive kaj objektive priskribas siajn travivaĵojn en sovetuniaj koncentrejoj sub la regado de Stalin. Sed troviĝas por tio jena obstaklo（ネック）: la eldonejo, kiu pretas eldoni ĝin, postulas ke la tadukinto mem prenu sur sin la devon pagi la tutan eldonkoston, kiu egalas al 5,000 usonaj dolaroj. Kial tiom multe? Ĉar unue la libro estas tre ampleksa (laŭ la esperanta traduko eĉ 494-paĝa) kaj due la eldonejo devas pagi al la registaro por akiri eldonkodon ISBN eĉ la duonon de la tuta eldonkosto, ĉi-kaze la sumon, kiu egalas al 2,500 usonaj dolaroj. Sen eldonkodo neniu libro en Ĉinio povas aperi en librobutikoj.

　　　Kion do fari? Por s-ro Shi Chengtai, kiu nun estas pensiulo, estas neniel eble trovi tian grandan monsumon. Eĉ se li laborus ankoraŭ nun, tio estus tute neebla. Tion permesus al si en Ĉinio nur personoj, kiuj fariĝis riĉuloj dank’al la sistemo de merkata ekonomio. Ankaŭ mi, japana olda kaj malriĉa pensiulo, tion neniel povus permesi al mi. Tamen feliĉe la esperanta sekcio（エスペラント部会）de la Societo por Japana-Ĉina Amikeco per Korespondado（日中友好文通の会, esperanta mallongigo SJĈAK）, kies fondon en 1979 mi iniciatis kaj kies prezidanto（会長）mi ĝis nun restas, havis je sia dispono ankoraŭ 136,972 enojn el 200,000 enoj, kiujn siatempe donacis al ĝi bedaŭrata（故）NAKAHIRA Kozôox（中平孔三）, ano de SJĈAK kaj antaŭmilite aktivulo de JPEU, (Japana Prolet-Esperantista Unio), la posteuolo de PEA (Proleta Espernto-Asocio) jam menciita, sekve mia iama kunbatalanto en la proleta Esperanto-movado. Ili estas sufiĉe granda monsumo. Mi do pensis: ĉu mi ne povus ĝin utiligi kiel instigilon（呼び水）

por ebligi la eldonon de la ĉina traduko de “7000 tagoj en Siberio”? Mi do ellaboris cirkuleron （回状を作成した）tiusencan kaj dissendis al ĉiuj anoj de la esperanta sekcio. Feliĉe ĉiuj ne nur ne kontrauis sed eĉ aprobis mian ideon. Mi rondigis （半端をなくした）tiun nombron per mia propra kontribuo je 15,000 enoj. Ankaŭ s-ino M. A, kiu fariĝis mia helpantino kortuŝite de la prelego, kiun mi faris en junio lastjare en la “Maljunula Universitato”（老人大學）, kiu havas sian sidejon en la maljunulejo , kie mi vivas, kontribuis 20,000 enojn, tiel ke la monsumo atingis ĝuste 170,000 enojn.Estu laŭdata ŝia malavara ago, kontribui eĉ 20,000 enojn malgraŭ ,ke ŝi ne estas esperantistino!

Mi do ĝin sendis per internacia poŝsxtmandato al s-ro Shi Chengtai. Ĝi estis ŝanĝgxite en usonajn dolarojn (ĉar oni povas sendi monon en Ĉinion nur en usonaj dolaroj) estis laŭ tiama valuto（為替相場））estis 1513,40 dolaroj, t.e. preskaŭ la triono de la tuto. Kuraĝigite de tio mi decidis lanĉi kampanjon Shi Chengtai kaj fondis poŝsxtĝgxirkontonShi Chengtai unue en Japanio kaj tiucele fondis Fonduson Shi Chengtai（石成泰基金）kaj samnoman ĝirkonton（振替口座）por plifaciligi la monvarbadon.

Ĝis nun per tiu poŝsxtĝirkonto aŭ kontante（現金で）kelkaj el la malvasta sfero de miaj konatoj kontribuis siajn obolojn, tiel ke la tuta sumo tiel kolektita jam atingis eĉ iom pli ol 150,000 enojn. Inter tiuj kontribuintoj troviĝas ankaŭ s-ro Y H, kiu  kontrubuis eĉ 20,000 enojn el sia salajro. Li sidas nun inter vi, bonvolu do aplaŭdi lin.

S-roS .T , kiu estas ano de la esperanta sekcio de SJĈAK, kontante sendis al　 mi eĉ 20,040 enojn el sia ĵus ricevita pensio. Kial tiaj nerondaj ciferoj（半端な数字）? Ĉar kiel li skribas en sia letero, li volis kontribui la dekoblon de 2004, la jaro, kiam en Pekino okazas la Universala Esperanto-Kongreso. , nome ĉi tiu jaro. Ankaŭ kortuŝa afero, ĉu ne? Ĝuste hieraŭ mi ricevis de s-ro Shi Chengtai leteron, en kiu li skribas, ke ankaŭ li estis kortuŝita de tiu konduto de s-ro Suzuki Takao. Mi nome informas lin pri ĉiu kontribuinto. Mi estas certa, ke li estos kortuŝita ankaŭ de tio, ke s-ro YAZIMA Hirosi tiel kontribuis sian obolon, ĉar mi hieraŭ per interreto informis lin ankau, kiel tio okazis.　Eble ankaŭ vi interesiĝas, kiel tio okazis. Mi do mallonge rakontu, kiel.

    En januaro ĉci-jare mi ĉeestis akompanate de s-ino M ĵus menciita la ĉiumonatan regulan kunsidon de la Esperanto-Societo de Saitama, kaj min prezentis en Esperanto. Ĝin tiam interpretis japanen s-ro S, profesoro de la Universiutato de Saitama. Tiam ĝuste fronte de mi（私の真正面に）sidis junulo, kiu ankaŭ en Esperanto diris aldone ion,kion interpretis japanan same s-ro Sasaki, kiu sidis dekstre de mi, ĉar mi duonsurda ne povis bone aŭdi. Mi do komprenis, ke li diris, ke lin forte impresis, eĉ kortuŝis tio, ke mi malgraŭ ke mi estas jam 93-jara oldegulo ankoraŭ tiel vigle agadas，multe pli vigle ol lia avino, kiu estas ankorau 84-jara aŭ simile (ĉar mi ne memoras precize). Poste mi informiĝis de s-ro T. S, la animo （中心人物）de la Esperanto –Societo de Saitama, ke tiu junulo kortuŝite de tio, ke mi jam tiel oldega ankoraŭ vigle agadas por Esperanto, senprokraste aliĝis la Japanan Esperanto- n Esperanto-Instituton, la centron de la japana Esperanto-movado.. Ĉi tio siaparte min kortuŝis, sed mi ne memoris lian nomon pro mia duonsurdeco, nek s-ro Tanaka nomis lin.

    Sed ĉar en la folieto de la poŝsxtĝirkonto, per kiu li sendis tiun monsumon por Fonduso Shi Chengtai, troviĝis lia adreso en urbo O., mi supozis, ke ankaŭ tiu s-ro Y. apartenas al la Esperanto-Societo de Saitama, ĉar kvankam mi ne longe loĝas en la gubernio Saitama kaj ankoraŭ ne orientiĝas orientiĝas bone pri ĝiaj urboj, ŝajnis al mi, ke

ankaŭ tiu urbo apartenas al la gubernio Saitama. Mi do demandis s-ron T pri tio per interreto kaj tiel mi unuafoje eksciis, ke tiu s-ro Y estas neniu alia ol tiu junulo, kiu sidis rekte antaŭ mi. Ĉi tio min ege kortuŝis. Nature, ĉcxar kvankam alveno de ĉcxiu kontribuo al la Fonduso Shi Chengtai min ĝgxojigis kaj feliĉcxigis, lia kontribuo alvenis ĝgxuste en la momento, kiam la fluo de monkontribuado portempe ekstagnis.

   Tamen k.Nature, ĉar kvankam alveno de ĉiu kontribuo min ĝojigas kaj feliĉiĝas, aparte lia kontribuo min gojigis kaj feliĉiĝis, ĉar ĝi alvenis ĝuste en la tempo, kiam la fluo de monkontribuado portempe ekstagnis.

    Kial mi sentas min tiel ĝojas kaj feliĉa ĉiufoje, kiam mi ricevas kontribuon al la la Fonduso Shi Chengtai? Vi eble miras, ĉar ĝi estas fonduso por fremdulo(他人), sed ne por mi persone. Nu, mi mem ne scias precize kial. Sed efektive tiel okazas. Eble tiun feliĉan naturon　(性質)　mi akiris dum mia longa vivo, mem ne sciante precize de kiam.

　  Tiel mi jam nun estas preskaŭ certa, ke mia celo finance helpi kaj ebligi la eldonon de la ĉina traduko de “7000 tagoj” ĝustatempe antaŭ la Universala Kongreso de Esperanto en Pekino estos atingita, des pli,ke mi aranĝis, ke s-ro Shi Chengtai portempe prunteprenu 100,000 enojn, kiujn mi sendis al li plifrue por proprakosta eldono de mia esearo en Ĉinio, se necese. Kiam efektive aperos lia ĉcxina traduko de “ĝusatatempe 7000　tago en Siberio” ĝusatatempe antaŭ la UK de Esperanto en Pekino, kiel ĝojegos s-ro Shi Chengtai! Tiam ankaŭ mi ĝojegos, ĉar lia ĝojego estas ankaŭ mia ĝojego. Kiel vi bone scias, ke en Japanio troviĝas popoldiro “Bonfaro revenas al bonfarinto mem（情けは人のためならず）. Ŝajnas al mi, ke mia kazo kongruas ĝuste kun tiu popoldiro.

    Mi ĵus diris, ke “mi jam nun estas preskaŭ certa, ke mia celo finance helpi kaj ebligi la eldonon de la ĉina traduko de “7000 tagoj en Siberio” ĝustatemｍnpe antkaŭ la Universala Kongreso de Esperanto en Pekino estos atingita...” Mi aeldonis al la adjektivo “certa” la adverban partiklon ”preskaŭ”, ĉar en la mondo nemalofte okazas, ke, io pri kio oni estas certa, ke ĝi nepre plenumiĝos, ne povas plenumiĝi en la lasta momento pro ia obstaklo,   kiu aperas neatendite.

    Bedaŭrinde tio aplikiĝas ankaŭ ĉi-kaze, ĉar montriĝgxis, ke la eldonejo, kiu estis preta eldoni la ĉinan tradukon de “7000 tagoj en Siberio”, ekhezitas tion fari pro tio, ke ĝi timas, ke ĝgxi suferos ian tio kaŭzus malagrablaĵon pro interveno（干渉）de la ĉina registaro.

    S-ro Shi Chengtai informis min lastatempe per sia retpoŝta letero, ke en Ĉinio povis eldoniĝi eĉ “Akipelago Gulag” （収容所群島）de SolĵenicgnSolĵenicyn, kiu laŭenhave estas pli drasta(激烈である)　ol “7000 tagoj en Siberio”, kvankam ambaŭ priskribas la vivon en koncentrejoj en Sovet Unio. Kial?  Mi devis pripensadi.

    Hazarde aŭ konsekvence（偶然か、それとも必然的に）mi tralegis tiam en la maja n-ro de “Tosyo”(Libro), monatrevuo, kiun eldonas jamsupre menciita eldonejo Iwanami propagandocele , artikolon de japana verkisto s-ro KOBAYASI Kyôzi titolitan “Bunte pri Ĉinio”（中国雑感）, en kiu li skribasprikribas, ke en Ĉinio, kiun li vizitis antaŭ du jaroj ĉefaonte televidan teamon(テレビの取材班を率いて), furoraĉas（はびこっている）koruptado kvazaŭ malsano nekuracebla（骨がらみの病気）, tiel ke tie oni povas plenumi nenionnenio estas plenumebla ne koruptante koncernajn funkciulojn, ĉu de la registaro, ĉu de la komunista partio, ĉu de kulturaj institucioj.

    Mi do supozis laŭ tiu artikolo, ke ankaŭ la eldono de “Akipelago Gulag” en ĉina traduko estis nurn ebla tial, ke koncerna funkciulo aŭ koncernaj funkciuloj estis korputita aŭux koruptitaj de la eldonejo aŭ la tradukinto.

   Kaje sekve ankaŭ “7000 tagoj en Siberio” en ĉinae traduko de de s-ro Shj Chengtai, povus eldoniĝi, se la eldonejo aŭ s-ro Shi ChengtaShi Chengtai mem farus tion samanun someron.....

    Sed laŭ retpoŝta letero, kiun mi ricevis antaŭ kelkaj tagoj, li elektis alian vojon, nome serĉi en Hongkongo helpe de tiea esperantisto eldonejon pretan eldoni tiun verkegon en lia ĉinae traduko. Verŝajne li jam sukcesis en tio. Vi ja scias, ke kvankam Hongkongo nun apartenas al Ĉinio, tie oni ankoraŭux ankoraŭ ĝuas pli da libero ol en Ĉinio. Krom tio laŭ Shi Chengtaj la libro estas eldonebrĝgxuas pli da libero ol en ĈCxinio propra(中国本土).a Krom tio laŭux li en Hongkongo la libro estas eldonebla malplikoste ol en Ĉinio propra, tiel ke la jam sendita al li monsumo (

170,000 enoj) sufiĉos por tio.

    Mi forte esperas , ke ĉi-foje la ĉina eldono de “7000 tagoj” realiĝos, kvankam ne en Ĉinio propra sed en Hongkongo.

   Se tiel efektive okazos, estiĝos problemo, kiel uzi la monsumon, kiun poste kolektiĝis en la Fonduso Shi Chengtai. Mi ankoraŭ ne havas la tempon konsiliĝi pri tio kun s-ro Shi Chengtai, sed mi intencas proponi al li, kompreneble post konsiliĝo kunde la kontribuintoj, ke li ĉinigu aliajn valorajn kaj aktualajn verkojn el Esperanto, kaj kiuj tiel aŭ alimaniere helpus demokratigon de Ĉinio. Ekzemple “Maskerado ĉirkaŭ morto” de Tivadar en SOROS .

   En ĝi la aŭuxtoroi, juda advokato kaj esperantisto en Budapesto, vive priskribas, kiel li povis transvivi per sia saĝgxo okupacion de Nazi-Germanio kaj la militon kun sia tuta familio ( la edzino kaj du filoj) kaj kun multaj gejudoj, kiujn li viovoriske helpis diversmaniere..

    Mi intencas donace sendi al li ankaŭ tiun libron samkiel siatempe la libron “7000 tagoj en Siberio”.

    Mi kredas, ke li konsentos. Se tio realiĝus, la monsumo, kiu kolektiĝis kaj kolektigxos poste por la Fonduso Shi Chengtai, estus bonege uzita.

    Mi kredas, ke mi jam sufiĉe multe menciisestus bone uzita.

Nu, mi kredas, ke mi ĝgxis nun menciis sufiĉcxe la kialojn, ke mi ankoraŭ restas esperantisto. Esperanto ja alportis al mi multe da profito, kvankam ĝi ne estas plejparte  materia sed mensa.

Sed mi povas aldone mencii unu kazon, ke Esperanto alportis al mi ankaŭ materian profiton. Nome en 1975 aperis en mia japana traduko “La danĝera lingvo”, kiu detale priskribas, kiel Esperanto, kiel danĝgxera lingvo estis persekutita en ĉcxiuj despotaj landoj ekde Cara Rusio, tra Nazi-Germanio kaj Stalina Soveta Unio ĝgis orienteŭuxropaj landoj post la milito escepte de Jugosklavio, kie Esperanto ĝugxius relativan liberon, kaj kiunkun verkis mia germana amiko s-ro Ulrich Lins en Esperanto, kiel volumo de la prestiĝa Nova Libro de Iwanami（岩波新書）kaj mi ricevis por ĝgxi sufiĉe multe da tantiemo（印税）, ĉar la eldonkvanto estis kvindek mil ekzempleroj, kvankam la prezo estis malalta (230 enoj). Kaj mMi poste aŭdis de s-ro UlrichUlrich Lins, ke li povis per la tantiemo eĉ aĉeti aŭton!

    Mi finas. Koran dankon, estimataj kaj karaj geaŭuxskultintoj, pro via atenta aŭuxskultado!